Primus

Karl Marx beweerde dat godsdienst opium voor het volk was (met zo’n titel, afbeeldingen en openingszin durf ik te hopen op de aandacht van elke puber, Kaffee-ganger, bierliefhebber, commie, sos, kapitalist of random persoon die trots ontdekt dat hij/zij een uitspraak van Marx herkent), en daar had hij gelijk in, in zijn tijd. Tijden veranderen (deze is trouwens van Clouseau, kwestie van een breed publiek aan te spreken) en dus moet deze populaire quote toch even aangepast worden. In deze Age of Information zou ik namelijk durven beweren dat de media opium voor het volk is. Media in zijn verzamelterm van alle soorten dragers van informatie en alle soorten entertainment die daardoor worden overgebracht. Want laten we eerlijk zijn, de godsdienst heeft zijn beste tijd gehad (tenminste in de Westerse wereld, verder ga ik niet want daar weet ik niet genoeg van om een grote mond over op te zetten). Zeker met alle schandalen en speculaties van de laatste tijd. De Kerk heeft haar beste tijd gehad, wat elke dag pijnlijk duidelijk wordt door het dalende aantal kerkgangers of actieve gelovigen, het gebrek aan mensen die de roeping horen en volgen, en het aantal kerken dat bijgevolg leeg blijft.

Meer en meer beheersen de media ons dagelijks leven, we staan ermee op en gaan ermee slapen. Uitzendingen van bepaalde programma’s bepalen het verloop van en zijn afgestemd op het verloop van onze avond. Het beste voorbeeld hiervan is de immer aanwezige reclame, maar ook als we het bos in trekken hebben we in vele gevallen nog steeds een mp3-speler of op zen minst onze gsm bij. Als we godsdienst vervangen door media (gewoon even hypothetisch, de lijn van de opium-quote doortrekken) dan is elektriciteit de nieuwe God. Ik wil hier absoluut geen idioten of zwakzinnigen tot sekte-achtige ideeën aanzetten, maar ik vraag me echt af hoe lang het nog duurt voor iemand met een neus voor zaken een soort van Mediatology opricht. Ik ben er zeker van dat op de dag des oordeels (of The Rapture, de véél coolere engelse term) God eerst het hele net lamlegt, dan even gezellig afwacht terwijl alle ontwikkelde landen zichzelf verscheuren om daarna het werk en vooral de derdewereldlanden af te maken met een paar welgemikte meteorieten (voeg nog een totaal overbodige, halfnaakte babe toe en je hebt een Michael Bay film…).

Waarom zijn mensen eigenlijk zo afhankelijk van religie (om terug te keren naar ons oorspronkelijk onderwerp)? Eén van de meest aanvaarde antwoorden is dat ze het nodig hebben om hun wereld te verklaren. Anders gezegd, het bevrijdde hen van de opdracht zelf over hun wereld na te denken. Toegegeven, vroeger hadden de meesten gewoon niet de nodige scholing om ook maar enigszins abstract te denken, maar de menselijke aversie voor zware mentale arbeid (lees: luiheid) valt daardoor des te harder op bij diegenen die wél een rijke opvoeding kregen en toch klakkeloos de leer van de Kerk overnamen. Zogenaamde geleerden en intellectuelen van alle tijden zijn op dit gebied verrassend kinderachtig, zelfs de politici van onze moderne beschaving kunnen het zelden over iets eens raken, wat er overduidelijk op wijst dat zij zich laten leiden door hun (met de paplepel binnengekregen) achtergrond en ideologie. Immers, als zij zich (zoals eigenlijk zou moeten) enkel basseren op objectieve feiten en cijfers, dan zou eender welk probleem opgelost kunnen met het simpele criteria wat het beste is om alle burgers zo gelijk mogelijk te stellen, hét basisprincipe van de democratie.

Dat zij er (na bijna twee jaar, seriously…) nog steeds niet in slagen om buiten zichzelf te denken bewijst naar mijn mening hun luiheid als het op abstract denken aankomt. En waar vroeger religie hier een oplossing voor bood, wordt deze rol nu met elke generatie meer en meer overgenomen door de media. Of je nu gamet, een serie of film kijkt, een boek leest of eender wat, de kans dat je er diep bij nadenkt is astronomisch klein. Alleen bij het luisteren van (reeds bekende) muziek kan dit nog gebeuren, omdat liedjes die je redelijk goed kent makkelijk achtergrondmuziek worden. In tegenstelling tot het volgen van een bepaalde godsdienst, waar een hele ideologie en vaste waarden en normen bijhoren, is er echter zodanig veel variatie in de beschikbare media-inhouden dat jer er effectief je horizon mee kan verruimen, en terwijl je dus naar zogenaamd hersenloos (of hersenactiviteit-arm) entertainment zit te kijken, ontvang je in elk programma van enig niveau wal wat informatie die je denkkader verruimen kan.

Opium is een drug (niet echt, uit opium worden drugs gedistilleerd, opiaten, maar je snapt het punt wel), een zware en potentieel gevaarlijke drug die het denken op zen minst belemmert en mogelijk schaadt. Hierin gaat de vergelijking met godsdienst  (naar mijn eigen bescheiden mening) dus verder op dan Herr Marx misschien bedoeld had. De metafoor van opium gebruiken voor de media gaat dus iets te ver, en we moeten dus een andere vinden. Welke drug is eigenlijk niet echt gevaarlijk, zéér moeilijke vraag, or is it?
Voor u gaat denken dat we hier gaan overschakelen naar een pleidooi voor het vervlaamsen van coffeeshops of iets dergelijks, het antwoord dat we zoeken is reeds volkomen legaal. Sterker nog, iedereen mag het consumeren vanaf zijn of haar zestiende verjaardag, wat meestal zelfs vrolijk vermeld staat op wenskaarten. Alcohol! Oké er zijn alcoholverslaafden, en dat is niets om mee te lachen, maar toch is dit de meest gepaste metafoor. Er is een potentieel van extremisme (verslaving), het bevrijdt de consument van geestelijk labeur (de roes), het is volstrekt legaal (voorlopig) en er zijn talloze soorten van.

Wie goed heeft opgelet merkt nu dat de cirkel rond is (halleluja). We zijn er (ahum, meesterlijk) in geslaagd van Karl Marx en opium  over te gaan naar alcohol (de titel van dit stuk is dus niet helemáál random) via godsdienst en de media. 

Ik heb overigens het grootste begrip voor eenieder die zich mogelijk gestoord heeft aan de (misschien iets té) talrijke haakjes in dit opniestuk (merk trouwens de ironie in op in deze laatste zin (en in de bijhorende haakjes (en in deze… infinite loop alert!))).